Programmabegroting 2020

Samen en dichtbij

Inleiding

Essentie Samen en Dichtbij
Schaalgericht (samen)werken met de stad en dorpen, tot ver over de gemeentegrenzen heen

Twee dominante bewegingen: meer aandacht voor het bovenstedelijk schaalniveau én wijkgericht werken samen met de stad
Opgaven in onze samenleving en economie zijn steeds vaker onderdeel van een groter vraagstuk. Als gevolg daarvan zien we een schaalverandering optreden. Om daar op een goede manier op in te kunnen spelen zien we twee bewegingen die tegelijkertijd plaatsvinden en die richting geven aan ons handelen.
Enerzijds is er meer aandacht voor het bovenstedelijk schaalniveau: Tilburg netwerkstad. Op basis van functionele relaties zien we regionalisering optreden (bijv. ten aanzien van de regionale programma-afspraken voor wonen en werken), de bovenregionale samenwerking in intensiteit toenemen (onder andere in MidWest-Brabant en in BrabantStad) en staan we aan de lat voor het uitvoeren van wettelijke taken van hogere overheden, denk bijvoorbeeld aan de jeugdzorg en het ontwikkelen van een regionale energie (en klimaat) strategie.

Anderzijds zien we het belang van het wijkniveau groeien: de gemeente als eerste overheid dichtbij de burger. We willen een stad zijn waarin 'burgerschap' een centrale doorleefde waarde is. Samen met inwoners en organisaties in de stad zetten we de schouders onder de verdere ontwikkeling van Tilburg. Opgavegericht en gebiedsgericht samen werken met de stad en in aansluiting bij de leefwereld van de inwoners hebben we het afgelopen jaar versterkt. We blijven daar volop op inzetten. Wijkgericht werken is een beweging die we in alle domeinen terug zien.
De integraliteit van opgaven, én de wens om burgers eerder en beter te betrekken bij de ontwikkeling en inrichting van onze stad, heeft ervoor gezorgd dat wijkgericht werken als manier steeds meer ingebed raakt in het dagelijks handelen van de gemeente. We zijn een lerende organisatie en moeten systemisch veranderen.

Kort gezegd zoeken we opgavegericht de beste en meest relevante coalitie(s), we verwerven externe steun voor opgaven in onze stad en vormen allianties op het schaalniveau dat er toe doet. Schaalgericht samenwerken dus, in de stad en dorpen, tot ver over de grenzen heen. Tilburg is daarnaast een stad die gebiedsgericht samenwerkt ín en met de stad in aansluiting bij de leefwereld van de inwoners. Mensen maken immers de stad. De gemeentelijke organisatie zit nog midden in een veranderopgave om de systeemwereld beter af te stemmen op de dagelijkse leefwereld van de burgers. Al doende leren we en al lerende innoveren we.

Toelichting

Netwerkstad
Samenwerken met de stad en de burger centraal

De gemeente staat midden in de dynamiek van de stad. Tilburg kent een grote betrokkenheid van velen. Samen met inwoners, ondernemers, bedrijven, verenigingen, maatschappelijke organisaties en andere partners werken we hard aan 'gezond en gelukkig in Tilburg'. Een stad waarin iedereen er toe doet, er bij hoort en meedoet, waar je passende ondersteuning krijgt als het echt nodig is, een stad die we samen schoon, heel, groen en veilig houden en een stad waarin we hard werken aan een goede toekomst voor iedereen. Vele coalities zorgen ervoor dat op verschillende terreinen initiatieven en ontwikkelingen plaatsvinden die de stad aantrekkelijker en beter maken. Mensen maken de stad. De samenleving en economie veranderen snel. We moeten veel nadrukkelijker onderscheid maken in het schaalniveau waarop zowel ons beleid als onze uitvoering plaatsvindt. Alleen dan kunnen we meerwaarde bieden en impact voor onze inwoners en onze stad bereiken. Onze aandacht en aanwezigheid in de buurten, wijken en dorpen is dus erg belangrijk. En de gemeente kan het niet alleen; we werken mét partners om de dienstverlening aan de Tilburgers te verbeteren. De stem van burgers willen we terug zien en is medebepalend bij de inrichting en het onderhoud op buurtniveau. Zorg op maat voor iedereen die naast hulp van medeburgers steun van de overheid hard nodig heeft, is ons uitgangspunt. Burgerschap schept ook verplichtingen; we verwachten bijvoorbeeld dat onze inwoners een bijdrage leveren om de (eigen) buurt schoon, veilig en leefbaar te houden. Samen maken we het verschil, in aansluiting op de eigen leefwereld van de burger. Wederkerigheid betekent ook dat wij strenger handhaven op asociaal of hufterig gedrag dat bewust ingaat tegen de gezamenlijke waarden waarvan wij uit willen gaan om 'Tilburgerschap' invulling te geven.

Bovenlokale opgaven en uitvoeren (wettelijke) taken van hogere overheden noodzaakt tot strategische (interbestuurlijke) samenwerking
Een sterke stad kan niet zonder een sterke regio en vice versa. Samenwerking beperkt zich dus niet tot partners in onze gemeente. Tot ver over de gemeentegrenzen krijgt samenwerking gestalte in onze regio Hart van Brabant, binnen Brabant en op nationaal en internationaal niveau. De tijd dat de gemeente de maat der dingen was, ligt echt achter ons. Opgaven gaan dwars door de verschillende schaalniveaus heen. We zien ook dat hogere overheden ons daartoe 'dwingen'. Overdracht van (wettelijke) taken noodzaakt tot intensieve afstemming en samenwerking.

De steden zijn de motoren voor economische groei; op de schaal van Brabant zien we de samensmelting van de stedelijke regio's tot een Brabantse metropool van wereldklasse. We hebben een volwaardige plek in "booming" Brabant. Grote uitdagingen om economisch en sociaal te (blijven) innoveren, aandacht te hebben voor verantwoord ruimtegebruik, het verslimmen en verduurzamen van ons MKB, een gezonde arbeidsmarkt en zorgen voor versterking van de internationale concurrentiekracht van ons bedrijfsleven, noodzaakt tot coalitievorming met partners binnen en buiten onze regio. Als hart van de metropoolregio Brabant heeft Tilburg daar een belangrijk aandeel in. De positie van Tilburg-Waalwijk als logistieke hotspot van Nederland is een belangrijke aanjager van de economie, verbonden aan de industrie die steeds slimmer en meer circulair wordt. Versterking van het aandeel 'smart services' in onze economie is nodig om in de huidige kenniseconomie voldoende concurrentiekracht te ontwikkelen en economische én maatschappelijke meerwaarde te genereren. Leisure laat bij uitstek zien hoezeer een topeconomie in een toplandschap kan groeien en de regio aantrekkelijk maakt voor onze inwoners én voor bezoekers, ook internationaal.

Externe steun verwerven en gerichte inzet middelen

Om steun te verkrijgen bij de provincie, Rijk en Europa werken we aan een krachtige positionering van Tilburg en de regio Hart van Brabant. We trekken op met onze partners in Midpoint Brabant en BrabantStad. Daar waar nodig en zinvol vormen we maatwerkcoalities en gaan we gerichte partnerschappen aan. De Regio Deal Midden- en West-Brabant Makes and Moves (met een investeringsomvang van ca. 130 miljoen euro) is vanaf het najaar van 2019 in uitvoering. Als partner in Brainport Network hebben we positie om onze industrie in het high tech ecosysteem van Brabant (en Brainport Eindhoven) te laten floreren. Deze strategische inzet versterkt onze vitale stad. Op het gebied van klimaat werken we intensief samen met de regio Hart van Brabant voor het opstellen van de Regionale Energie en Klimaatadaptatie Strategie (REKS), een belangrijke drager voor een duurzame stad Tilburg. In het sociaal domein zien we dat onze lobby richting het Rijk voor herziening van de systematiek in het Gemeentefonds (trap op-trap af) tot beweging heeft geleid die breed in Nederland ondersteund wordt.
We plegen continue inzet voor lobby en public affairs richting provincie, Rijk en Europa en waar nodig initiëren we zowel formele als informele vormen en momenten van beïnvloeding. De externe gerichtheid van onze organisatie verstevigen we op alle niveaus. Ook richten wij ons op de nieuwe Europese begroting 2021-2027, door aan te sluiten bij prioritair Europees beleid en financieringsprogramma's. Zowel op Rijks- als Europees niveau liggen hier kansen voor de inclusieve stad, net als voor de duurzame en vitale stad.
Binnen de groeiende multi-helix samenwerking in de regio zetten wij onze gemeentelijke middelen voor lobby, citymarketing, communicatie en media zo veel mogelijk in op de speerpunten van de gezamenlijke regionale Strategische MeerjarenAgenda. We vragen onze partners, zoals de kennisinstellingen en ondernemers, om dit ook te doen. In 2020 willen we de samenwerking nog beter organiseren om zo maatschappelijke en economische meerwaarde te creëren voor stad én regio. Herijking van de governance voor Hart van Brabant en Midpoint Brabant past daar bij en krijgt 2020 zijn weerslag in de organisatie van onze regionale samenwerking.

Intergemeentelijke samenwerking en bestuurskracht

Steeds vaker kunnen we dus de uitdagingen waar we voor staan alleen nog maar in samenwerking oppakken. Denk aan de bedrijventerreinen- en kantorenplanning, de jeugdzorg en de klimaatopgave. Intergemeentelijke samenwerking zorgt voor de nodige bestuurskracht. Deze aanpak -samenwerken op basis van inhoudelijke opgaven- past goed bij het karakter van Midden-Brabant. We vinden duurzaam commitment van de deelnemende gemeenten van groot belang. Voor ons is dat het uitgangspunt voor samenwerking in Hart van Brabant en Midpoint Brabant.

Een bijzondere intergemeentelijk samenwerking vormt het herindelingsproces van de gemeente Haaren. Per 1 januari 2021 wordt de herindeling gemeenten Haaren, Oisterwijk, Boxtel, Vught en Tilburg geëffectueerd en gaat het dorp Biezenmortel (ca. 1.400 inwoners) over naar de gemeente Tilburg. Biezenmortel wordt het derde dorp binnen onze gemeente, naast Berkel-Enschot en Udenhout. De van oudsher sterke historische band met Udenhout kan zo in ere worden hersteld.
De invlechting van Biezenmortel vraagt in 2020 een grote inspanning op vele (beleids)terreinen en van vele medewerkers. We treffen de nodige voorbereidingen om de inwoners van Biezenmortel een 'warm welkom' te kunnen geven in onze gemeente en de continuïteit van dienstverlening te waarborgen.

Wijkgericht werken samen met de stad

'(TIl)burgerschap' en wijkgericht werken
We zoeken aansluiting op het (inter)nationale niveau om steun te verwerven voor onze stad en (regel)ruimte te organiseren. Anderzijds verleggen we onze aandacht steeds meer op het niveau van buurten en wijken en de inwoners, bedrijven en organisaties in onze stad. Tilburg is een inclusieve stad waar iedereen er toe doet, meedoet en welkom is. Perspectief bieden is dan belangrijk. Volwaardig en gelijkwaardig burgerschap moet er voor zorgen dat iedereen gezond en gelukkig in Tilburg kan leven. Dienstverlening aan de Tilburgers versterken we door zo veel mogelijk klantgericht maatwerk te leveren. Kwaliteit van de leefomgeving vinden wij belangrijk; daar heeft niet alleen de gemeente een rol, maar élke burger. Zorg op maat bieden wij voor wie dat nodig heeft. (Slag)kracht organiseren en verhogen ín de buurten en wijken, gebiedsgericht (o.a. via wijkagenda's), ontschotten (van beleid en middelen), lef, daadkracht en ruimte voor experiment zien wij als belangrijke aangrijpingspunten om wijkgericht werken verder in vulling te geven. Doorbraken organiseren is nodig om de beoogde impact te kunnen realiseren, bijvoorbeeld in de wijken met een PACT-aanpak. Zo maken we het verschil voor onze burgers ín de buurten en wijken.

Samenwerken samen met en in de stad
Wijkgericht werken gaat over de vraag hoe we samen werken met en in de stad. En hoe we dat het beste op het juiste schaalniveau kunnen doen én integraal. Opgaven op het gebied van klimaat, groen, veiligheid, gezondheid, zorg en stedelijke ontwikkeling komen ín de stad en op buurt of wijkniveau samen, en beïnvloeden elkaar. Gebiedsgericht krijgen ze betekenis en vragen ze om passende (maatwerk)oplossingen. Denk aan de aardgasloze wijken, de PACT-aanpak in Noord, West en Groenewoud, de locatiekeuze voor huisvesting van arbeidsmigranten of het onderhoud en beheer van de openbare ruimte. Ook de verbindende kracht van cultuur komt o.m. samen in het traject van versterking van de sociaal-culturele activiteiten in de Reeshof en de daarbij behorende infrastructuur. Zaken die de mensen direct raken in hun dagelijkse leven. De wijken zijn belangrijke ontmoetingsplaatsen en vormen vaak een passend niveau voor interventies. De wijken zijn belangrijk om de steeds grotere onderlinge afhankelijkheid van de grote transformaties in het sociaal domein, de openbare ruimte, stedelijke ontwikkeling en klimaat te laten slagen.  

Van buiten naar binnen en van binnen naar buiten werken

We betrekken inwoners en organisaties eerder en intensiever, luisteren beter naar de wensen, delen onze expertise en zoeken naar een handelingsstrategie op de schaal die voor de inwoners of een specifieke opgave er toe doet (opgavegericht en op basis van een integrale, samenhangende aanpak). Het is belangrijk om te kijken wat de mensen zelf belangrijk vinden in de eigen wijk of buurt en bij welke vraagstukken ze zelf invloed of zeggenschap willen hebben. Initiatieven van onderop krijgen de ruimte. We ontwikkelen wijkagenda's (o.a. in de 3 wijken met een PACT-aanpak, en pilots in 3 andere wijken). In elke wijk op een andere manier, zodat we leren wat wél en wat niet werkt. Om participatie te bevorderen, hebben we een proces voor initiatieven uit de stad ingericht en het 'right to challenge' omarmd. Wijkbewoners kunnen een dienst/ taak van de gemeente overnemen, als zij deze beter kunnen uitvoeren. Dit instrument betekent een vernieuwende manier om eigenaarschap terug in de samenleving te leggen. Mogelijk kunnen wij ons maatschappelijk vastgoed inzetten.

Aansluiten bij leefwereld burgers

Onze systeemlogica sluit nog lang niet altijd voldoende aan op de leefwereld van de burgers en initiatiefnemers. We krijgen wel steeds beter zicht wat nodig is en hoe we hen het beste kunnen ondersteunen. Deze intensievere vorm van samenwerking vergt meer tijd, energie en geld. Het flexibel kunnen inspelen op de bewegingen in de stad vraagt ontschotten van beleid én middelen. We onderzoeken de mogelijkheden voor buurtbudgetten en stimuleringsmiddelen om snel te kunnen reageren op wensen uit de wijk. In de begroting gaan we van sectorale naar integrale velden. Multihelix samenwerking is steeds vaker het vertrekpunt om te komen tot integrale en gedragen oplossingen en aanpak(ken). Zo dragen we bij aan een leefomgeving waarin Tilburgers gezond en gelukkig kunnen zijn.

Samen met inwoners, bedrijven en andere partners werken we hard aan een gezond en gelukkig Tilburg. Helaas is er een kleine groep inwoners die het realiseren van deze ambitie op verschillende gebieden tegenwerkt of  bewust tegen de gezamenlijke waarden van 'Tilburgerschap' in gaat. Wij accepteren asociaal of hufterig gedrag niet. We zoeken de grenzen op om dit stevig aan te pakken.

Experimenteren en leren in de wijken
In de wijken komen veel thema's samen en dat zal de komende jaren met de komst van de Omgevingswet, de transformaties op het gebied van klimaat, de inrichting van de openbare ruimte en in het sociaal domein, alleen nog maar toenemen. In toenemende mate vraagt dit ook andere werkvormen, zoals het opgavegericht werken in ketens en specifieke gebieden, gericht op het bereiken van impact voor inwoners in onze de stad.
De manier van werken van college, directie en ambtenaren zal veranderen en meer afgestemd moeten worden op nieuwe manier van samen werken met en in de stad.De omgevingsmanagers en wijkregisseurs vervullen een belangrijke schakelrol in de wijk en met onze organisatie. Die rol verandert de komende jaren: ze zullen meer verantwoordelijk worden voor het benutten van kennis over de wijken, het inzetten van wijknetwerken en het managen van de vragen uit de wijken, en ze spelen een belangrijke coördinerende rol bij de ontwikkeling van de wijkagenda's.
Maar dit betekent ook dat de gehele gemeentelijke organisatie aan zet is: veel wijkgerichte beleidsonderwerpen komen vanuit de (primaire) afdelingen of leiden tot vragen en acties van ondersteunende en uitvoerende afdelingen. Ons stedelijk beleid moeten we specifieker vertalen naar de wijken en buurten. Beleid wordt meer dan voorheen verbonden aan de wijkaanpak en de wijkagenda's. De realisatiekracht ín de wijken versterken we. We verbinden medewerkers die ervaringen hebben in de wijken. We experimenteren en leren daarvan. Wat goed gaat, zetten we voort. Wat niet goed gaat, stoppen we. Daar volgt een aanpak uit, met ruimte voor maatwerk.
De opgave van het wijkgericht werken is nauw verbonden met de langjarige PACT-aanpak in de wijken Noord (Stokhasselt en Vlashof), West ('t Zand en de Kruidenbuurt) en Groenewoud.

PACT-aanpak
(Sociale) uitdagingen urgentie voor gerichte aanpak
Tilburg wil een inclusieve stad zijn. Maar in de wijken Noord, West en Groenewoud ervaren veel inwoners de stad niet zo. Veel mensen hebben te maken met een opeenstapeling van uitdagingen op het gebied van armoede, werkloosheid, scholing en gezondheid. Dit vormt een voedingsbodem voor ondermijning; de jeugd in deze wijken blijkt kwetsbaar voor criminele invloeden. Gemeente en haar partners werken al jaren aan deze problemen, maar er is nog onvoldoende structureel verschil gemaakt. Integendeel, de armoede heeft zich de laatste jaren- mede onder invloed van macro-trends als de economische crisis en het vluchtelingenvraagstuk- verdiept en zelfs uitgebreid. Naar verwachting zal in de toekomst de druk op de (inwoners van) deze wijken (versterkt) toenemen.

Nieuwe aanpak en systematisch innoveren
Om deze trends te keren en ervoor te zorgen dat ook de inwoners van de wijken Noord, West en Groenewoud een goede start krijgen, een veilige en prettige leefomgeving hebben, optimale kansen krijgen om talenten te ontwikkelen en zich gezien en gehoord voelen, hebben wij ons gecommitteerd aan de PACT-aanpak. De PACTaanpak betekent een langjarige, andere en extra inspanning in deze wijken om de door de inwoners in de AgendaSociaal013 geformuleerde doelstellingen, te kunnen realiseren. De PACT-aanpak is een bijzondere manier van wijkgericht werken. Om het verschil te kunnen maken, zijn we samen op zoek naar manieren om dieper liggende oorzaken en patronen in deze wijken aan te kunnen pakken. Waarmee we verder kunnen komen dan het optuigen van een programma met deelprojecten. Een nieuwe aanpak die met de inwoners en actieve organisaties in de wijk samen resultaten wil boeken. Dit is de kern van de PACT-aanpak. Het gaat om systematisch innoveren met andere manieren van denken en doen op basis van de volgende uitgangspunten:

  • het besef dat de gewenste veranderingen alleen maar kunnen worden gerealiseerd door samenwerking in de stad;
  • inzicht in wat Tilburgers per wijk nodig hebben staat voorop - een blik op de gehele leefwereld is daarbij onmisbaar;
  • innovaties die het leven van de mensen kunnen verbeteren, moedigen we aan en we zetten ons in om deze mogelijk te maken;
  • we richten ons vizier op een periode van 15-20 jaar en committeren ons langjarig aan de aanpak.

Deze uitgangspunten zijn in de drie wijken met een PACT-aanpak vertaald in werkwijzen waarmee we samen met actieve bewoners en partnerorganisaties aan de slag gaan. Vanuit deze andere manier van denken en doen ontstaan gedragen PACT-/wijkagenda's. Deze agenda's vormen zich organisch en zijn volop in ontwikkeling.

Publieke dienstverlening
In het uitvoeringsprogramma gemeentebrede dienstverlening brengen we focus aan op de "Visie op dienstverlening 2016-2020". Met het realiseren van de visie willen we betere dienstverlening realiseren, waarbij de klant en zijn belevingswereld de basis zijn voor het dienstverleningsproces en de klant de gemeente ervaart als één organisatie.
Belangrijke uitgangspunten die we hierbij hanteren zijn dat de klant zoveel mogelijk zelf zijn (digitale) weg vindt en dat zij/hij zich ondersteund voelt als dit niet lukt of als de (digitale) informatie niet aansluit op zijn vraag of behoefte. Persoonlijk contact blijft altijd mogelijk: deskundig, betrokken en direct. De klant ervaart de betrokkenheid van medewerkers en het (persoonlijk) contact als een meerwaarde.
Daarnaast streven we ernaar dat de klant een helder, transparant en efficiënt klantproces ervaart waarbij de stappen voor de klant duidelijk zijn duidelijk en alle kanalen elkaar aanvullen zodat de klant in staat is om naadloos door de kanalen te bewegen (omnichannel).