Programmabegroting 2020

Inleiding

Inleiding

Voor u ligt de programmabegroting van de gemeente Tilburg voor het jaar 2020. De kaders voor deze begroting zijn op 13 juni jl. met u vastgelegd in de Perspectiefnota 2020. Hierin beschreven we al dat het streven naar gezondheid en geluk vergt dat wij als overheid betrouwbaar en verantwoordelijk zijn. Voor het heden en voor de toekomst. Dat we oog hebben voor mensen die het niet vanzelf redden en dat we financiële, economische en sociale randvoorwaarden scheppen voor iedere Tilburger. Centraal in deze begroting staan de grote transformaties die inmiddels op stoom komen en de continuïteit in de stedelijke ontwikkeling.

Wij zien dat het streven naar gezondheid en geluk ons voor uitdagingen stelt. We bouwen aan een inclusieve stad waarin iedereen meetelt en mee kan doen. Dat is een flinke opgave in een tijd van ontoereikende zorgbudgetten vanuit het Rijk. Want juist daar worden de mensen geraakt die, naast hulp van hun medeburgers, steun van de overheid hard nodig hebben. Op dit thema ligt onze prioriteit. Daarnaast is de zorg voor een Tilburg dat schoon, heel, groen en veilig is voor ons van groot belang. Op dit terrein staan we voor hardnekkige opgaven die veel aandacht van ons vragen en alleen samen met de inzet van alle Tilburgers opgelost kunnen worden.

Tilburgerschap : meetellen en meedoen
We zijn allemaal trots om Tilburger te zijn. We vinden het vanzelfsprekend dat iedereen in de stad er toe doet, er bij hoort en meedoet. Daarom geven we extra aandacht en ondersteuning aan wie dat echt nodig heeft. We willen een stad zijn waarin burgerschap een centrale en doorleefde waarde is. Goed burgerschap vergt dat burgers en organisaties in de stad samen met ons de schouders zetten onder de verdere ontwikkeling van Tilburg. Goed burgerschap nemen we serieus. Graag willen we de komende tijd met de Raad invulling geven aan het begrip "Tilburgerschap" om gezamenlijk met de stad te bepalen van welke gezamenlijke waarden wij uit willen gaan. Wat ons betreft gelden hierbij als basis:

  • volledige sociale acceptatie: wie of wat je ook bent, iedereen hoort erbij
  • participatie en gelijkwaardigheid op alle terreinen
  • veiligheid en weerbaarheid: iedereen moet zich veilig en onbelemmerd kunnen bewegen, ongeacht herkomst, geaardheid of anderszins.
  • De openbare ruimte in de buurt en de wijk is van iedereen en dus staan we samen aan de lat om deze schoon, heel, groen en veilig te houden.

Daaraan gekoppeld willen wij strenger handhaven op asociaal of hufterig gedrag dat bewust ingaat tegen deze waarden.

We intensiveren onze inspanningen om de leefbaarheid van onze buurten, wijken en dorpen verder te verbeteren en werken daarbij intensief samen met bewoners en organisaties. We geven initiatieven van onderop de ruimte. Waar beleid en regels snelle uitvoering in de weg zitten, stellen we ze (tijdelijk) buiten werking. Met deze PACT-aanpak experimenteren we in de wijken Noord, West en Groenewoud. Hier doen we nadrukkelijk ook een beroep op onze inwoners.

Inclusief, Duurzaam en Vitaal
De hefbomen in de Inclusieve stad komen steeds meer tot ontwikkeling. Een eerste stap op weg naar een meerjarig begrotingsevenwicht via een inhoudelijke transformatie. De ingestelde reserve voor de transformatie geeft in 2020 de ademruimte om dit proces verantwoord te doorlopen. Om gezond en gelukkig te leven is een stevige basis van essentieel belang. Waarbij we de sociale veerkracht in de stad extra aandacht geven. Daarom zetten we de komende tijd in op het versterken van de sociale basis, gezondheid en bestaanszekerheid van de Tilburgers.

Binnen de Duurzame stad hebben we een deel van de beleidskaders en uitvoeringsagenda's inmiddels beschikbaar. We werken aan een klimaat neutrale en -bestendige stad. Hier besteden we de eerste tranche aan financiële middelen uit de reserve duurzaamheid (het klimaatfonds) in de stad aan. Daarnaast zetten we het transformatiefonds openbare ruimte in om de openbare ruimte schoner, heel, groen en veiliger te maken. Ook investeren we extra in verkeersveiligheid.

Binnen de Vitale stad werken we aan een slimme, circulaire economie met duurzame werkgelegenheid als fundament voor een brede welvaart. We houden de ingeslagen weg op cultureel gebied vast. We investeren in de Spoorzone en het kernwinkelgebied en maken geld vrij voor het continueren van ruimtelijke verkenningen rond het Forum/paleis/Koningswei, de Kennis-as en het Museumkwartier. Deze inspanningen in de stedelijke ontwikkeling vormen een belangrijke drager voor de economische innovatie en structuurversterking van de stad. We intensiveren onze inzet op het weerbaar maken van de stad tegen ondermijning en het vergroten van het veiligheidsgevoel.

Samen met onze partners in het Hart van Brabant en Midpoint Brabant werken we als Netwerkstad aan nieuwe partnerschappen met het Rijk, provincie en de Brabantse regio's om steun te verwerven voor het realiseren van onze stedelijke ambities die vastliggen in onze strategische meerjarenagenda. In 2020 leggen we een accent op onze relatie met Vlaanderen.

Begrotingsbeeld
Het meerjarig financiële beeld is sluitend voor de jaarschijven 2020 en 2023. Voor de jaren 2021 en 2022 is dit niet het geval, ondanks de inzet van de transformatiebuffer en de werking van de hefbomen. Deze situatie is niet uniek voor Tilburg. Veel gemeenten, waaronder die in onze regio, zijn niet of nauwelijks in staat om hun begroting sluitend te krijgen. Wij zijn van mening dat het niet zo kan zijn dat gemeenten de uitvoeringsorganisaties van het Rijk worden die de stijgende maatschappelijke vraag moeten faciliteren, terwijl er sprake is van krimpende budgetten. Daarom intensiveren we onze lobby richting het Rijk om aanvullende middelen en beleidsautonomie te krijgen. Zonder deze kunnen we onze taken niet naar behoren uitvoeren.

In de Perspectiefnota schreven we over onzekerheden in ons financiële perspectief. Inmiddels hebben we dat beeld voor een deel duidelijker. Als gemeente hebben we inderdaad een fors nadeel van afgerond € 5 miljoen als gevolg van de "trap op, trap af"- systematiek en het niet meer kunnen ramen van BTW compensatie in het Gemeentefonds. Wat betreft de accresontwikkeling heeft Tilburg een manifeste rol gespeeld in de lobby die heeft geleid tot de motie Segers e.a. voor het aanpassen van de "trap op, trap af"- systematiek. De uitvoering hiervan wordt op zijn vroegst rond de jaarwisseling duidelijk.

Voor de Jeugdzorg heeft het Rijk voor de jaren 2019 t/m 2021 extra middelen ter beschikking gesteld. In totaal gaat het om een bedrag van € 4,3 miljoen in 2020 en 2021. De extra middelen jeugdhulp zijn dankzij een stevige lobby van de VNG tot stand gekomen. Overigens worden daarmee de extra kosten van de jeugdzorg lang niet volledig gecompenseerd. Daarnaast is er sprake van een nadeel bij hulp in de huishouding omdat wij onder druk van het Rijk de constructie voor alfahulpen los moeten laten. We hebben nog geen inzicht in het effect van de nieuwe verdeelmodellen van het Rijk die nu in onderzoek zijn. Het effect hiervan verwachten wij pas op de begroting van 2021 en verder.

Tijdens Prinsjesdag heeft het Rijk incidentele middelen in het vooruitzicht gesteld voor onder andere wonen, een sterke economie, kennisontwikkeling/innovatie, infrastructuur en klimaat. Om een beroep op deze middelen te kunnen doen, moeten gemeenten, in multi-helix verband, voorstellen indienen waarbij ze cofinancieringbeschikbaar stellen. Het is evident dat dit voor de meeste gemeenten onmogelijk is vanwege hun krappe budgettaire kaders. Dit dilemma brengen we in onze lobby richting het Rijk onder de aandacht. Gelukkig kan Tilburg voor deze cofinanciering nog putten uit de bij de Programmabegroting 2019 ingestelde investeringsreserves voor Openbare Ruimte, Sociaal domein, Klimaat en het Cofinancieringsfonds zelf.

Oud voor nieuw
Ondanks de onzekerheden vanuit het Rijk vinden wij het belangrijk om ook in 2020 nieuw beleid en projecten te initiëren die met name gericht zijn op structurele versterking van de economie en het centrum van de stad. Dit doen wij in een omvang van € 2,8 miljoen structureel. Het is evident dat hiervoor een verschuiving binnen de bestaande begroting noodzakelijk is. Deze opgave hebben we vanuit een evenwichtige benadering proberen in te vullen waarbij een derde wordt opgebracht door de organisatie, een derde door bestaande taken en diensten te beëindigen of te versoberen en een derde door de burgers (zie hiervoor het "oud voor nieuw pakket"). Tijdens de midterm-review zullen we een aanvullend pakket van € 1,5 miljoen presenteren dat bestaat uit sanering van bestaande taken en verdere efficiency verbetering van € 1 miljoen in de organisatie.

Medio 2020 staat de midterm-review van ons bestuursakkoord gepland. We hebben er alle vertrouwen in dat we op dat moment weer een stap richting gezondheid en geluk in Tilburg gezet hebben.